Η σημερινή Νεμέα, με το μεσαιωνικό όνομα Άγιος Γεώργιος, είναι κτισμένη στις δυτικές υπώρειες του βουνού Προφήτης Ηλίας (ή Αη Λιάς), που παλαιότερα, όπως αναφέρει και ο περιηγητής Richard Burgess το 1834, λεγόταν Άγιος Νικόλαος. Το βουνό αυτό έχει την υψηλότερη κορυφή του αρχαίου όρους Τρικάρανον, του οποίου τα άλλα δύο «κάρανα» (κορυφές) είναι το Παλιόκαστρο Κουτσίου (όπου και το οινοποιείο ΣΕΜΕΛΗ) και η Ευαγγελίστρια Στιμάγκας (αρχαία Θυαμία). Στο Τρικάρανο υπάρχουν αρκετές ρεματιές, με διεύθυνση από ανατολάς προς δυσμάς, από τις οποίες απορρέουν τα όμβρια ύδατα προς την κωμόπολη της Νεμέας και τον κάμπο της, συμβάλλοντας στην ύδρευση και άρδευση της περιοχής.
Ο προαναφερθείς Άγιος Γεώργιος είχε, από την εποχή της πρώτης τουρκοκρατίας, δύο μαχαλάδες (συνοικίες): Τον Πάνω (Mahalla-i Bala) και τον Κάτω (Mahalla-i Zir). Ο Κάτω ονομαζόταν Μαχαλάς Οικονομόπουλου και αντιστοιχούσε στην σημερινή Συνοικία Εισοδίων, ο δε η Πάνω ονομαζόταν Μαχαλάς Άρδαλης ή Συγγέλου και αντιστοιχούσε στην Συνοικία που αρχικά ονομάστηκε των Ταξιαρχών και στη συνέχεια Ευαγγελιστρίας, ακολουθώντας κατ’ όνομα την αλληλοδιαδοχή των ενοριακών ναών.
Οι δύο συνοικίες υδρεύονταν τόσο από δημόσιες βρύσες, μερικές των οποίων είχαν και αποταμιευτικές υδατοδεξαμενές, όσο και από λιθόκτιστα πηγάδια μικρού κατά κανόνα βάθους, που κατασκευασμένα είτε μέσα σε κοίτες ρεμάτων είτε στις παρειές τους, κατάφερναν να γεμίζουν νερό με υδρομάστευση μέσω των τοιχωμάτων τους (υπήρχαν βέβαια και ιδιωτικά βαθύτερα φρέατα, σε μη επικλινή εδάφη, τα οποία πολλαπλασιάστηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως φαίνεται από την αποτύπωσή τους στο σχέδιο πόλεως του 1926, το οποίο κατέλαβε πεδινά τμήματα στις υπώρειες του βουνού του Άη-Λιά, όπου μεταφέρθηκε σταδιακά η κωμόπολη).
Όπως έγραψε η εφημερίδα ΜΕΡΙΜΝΑ στις 5-10-1857, ο πρώτος δήμαρχος της Νεμέας Αθανάσιος Χριστόπουλος εφρόντισε για την κατασκευή δημοτικού υδραγωγείου, του οποίου προϋπολογισμό ανά συνοικία της ίδιας χρονιάς έχει δημοσιεύσει ο Ξενοφώντας Ηλίας, χωρίς όμως, από την περιγραφή των εργασιών, που τελικά πραγματοποιήθηκαν το 1858, να γίνεται γνωστή με σαφήνεια η ακριβής θέση των κλάδων του υδραγωγείου και των κρηνών του (βρυσών).
Σήμερα, ανά συνοικία, μπορούμε να εντοπίσουμε παλαιές βρύσες και ρηχά πηγάδια ως εξής:
Α. ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΕΙΣΟΔΙΩΝ
1) Πισωβρύση: Σώζεται στην νότια κλιτύ της ρεματιάς που κατεβαίνει από τον Τρικάρανο βόρεια της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου και οδεύει προς το Φοναΐτικο Γεφύρι (Τριακόσια μέτρα ανατολικότερα της εκκλησίας αυτής, ο καθηγητής Φαράκλας τοποθετεί ρωμαϊκό οικισμό στην θέση Νερομάνα, της οποίας το παραμένον και σήμερα όνομα δικαιώνεται από την ύπαρξη πηγής νερού).
2) Κατωβρύση (ή Κατουβρύση ή Νεροτρουβή): Βρισκόταν στην προέκταση της οδού Τσαβαλά (του στενού δρόμου όπου και η είσοδος του πατρικού σπιτιού του Τέλη Γ. Καλλή) και κατεδαφίστηκε την δεκαετία του 1980 προκειμένου να διαπλατυνθεί η οδός.
3) Στην θέση Δεσποτικό, δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου, υπήρχε πηγάδι του Ι. Σωτηρχόπουλου, για την παράνομη άντληση του νερού του οποίου από τρίτον, είχε γίνει το 1892 φονικό.
Β. ΣΤΟ ΟΡΙΟ ΤΩΝ ΣΥΝΟΙΚΙΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ)
Όριο των δύο συνοικιών είναι το ρέμα Κούχι, το οποίο έχει σήμερα έχει διαμορφωθεί σε χώρο στάθμευσης οχημάτων. Στο βορειοανατολικό άκρο του ρέματος υπήρχε υδρομαστευόμενη πηγή, χωρίς κατασκευασμένη βρύση. Στην βενετική απογραφή του 1700 το Κούχι (Chughi) εμφανίζεται ως αυτοτελές χωριό, με τέσσερες οικογένειες και δεκατρείς κατοίκους.
Γ. ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ)
1. Στην δεξιά πλευρά της οδού Ηλία Μπολιάρη που οδηγεί στο Κέντρο Υγείας και 100 περίπου μέτρα ανατολικότερα της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη, υπάρχει πηγάδι βάθους 3,5 περίπου μέτρων, που σήμερα δεν έχει νερό.
2. Στην βορεινή πλευρά της εκκλησίας των Ταξιαρχών υπάρχει, επισκευασμένη και με συλλεκτήρια υδατοδεξαμενή, η λεγόμενη «Τούρκικη Βρύση», την οποία, ο αείμνηστος εφημέριος Παπα-Σωτήρης Νάκης, αποκαλούσε «βρύση της εκκλησιάς». Αξίζει να σημειωθεί ότι η κρουνοφόρος πέτρινη πλάκα της βρύσης είχε δύο οπές και είναι πανομοιότυπη με αντίστοιχη πλάκα στον παλαιό ληνό της κοντινής προς την βρύση κατοικίας Μπαλντά, καθώς και άλλη, εντοιχισμένη στον τοίχο της κρέμασης του μύλου του οθωμανού Χασάν Εφέντη στο Μπότσικα (Αηδόνια) Νεμέας, που σήμερα ανήκει την οικογένεια Παπανδριανού.
3. Στο ρέμα που βρίσκεται βόρεια της κατοικίας του αείμνηστου Κοινοτάρχη και Δημάρχου της Νεμέας Μιχάλη Βελέντζα, σώζεται, και ευτυχώς, μάλιστα, περιφραγμένο, ρηχό πηγάδι χωρίς όμως νερό, που οι γείτονες αποκαλούσαν «πηγαδάκι».
4. Στην δεξιά πλευρά του παρόδιου ρέματος, που βρίσκεται βόρεια της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου (υπάρχει τέτοια και στην συνοικία Ευαγγελιστρίας) σώζεται, ανενεργό όμως, το λεγόμενο «πηγάδι του Σκάλου». Ο Σκάλος ήταν προσφυγόπουλο το οποίο το 1922 ανέβηκε σε ένα νεμεάτικο κάρο που επέστρεφε από δρομολόγιο μεταφοράς σταφυλιών στο Άργος, και έτσι κατάφερε να φθάσει στην Νεμέα, όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα, συνδέοντας το όνομά του με την ανόρυξη πηγαδιού.
5. Χαμηλότερα από το «πηγάδι του Σκάλου», στην ανατολική πλευρά της οδού Βασιλείου Πέππα, απέναντι από την σημερινή παιδική χαρά που δημιουργήθηκε στην θέση του παλιού οινοποιείου Λαζόπουλου, υπάρχει, αγνώριστη πιά και χωρίς νερό, η θρυλική βρύση της Άρδαλης, επενδεδυμένη κακότεχνα με πλάκες φερμένες από άλλη μακρινή περιοχή, που γίνεται αναγνωρίσιμη μόνο από την παλιά πέτρινη λεκάνη της, μια ιστορική «γούρνα», που τόσα θα είχε να μας διηγηθεί….. Ακόμα και για το όνομά της, που ταυτίζεται με το θηλυκό του προελληνικού τοπωνυμίου Άρδαλος, προερχόμενου από το ρήμα άρδω (αρδεύω), που σημαίνει ποτίζω.
Θα ήταν ευχής έργο, όλες αυτές οι παλαιές κατασκευές υδροδότησης της κωμόπολης, που κάποτε τα εντάσσαμε στα λεγόμενα «μνημεία της αγροτικής μας κληρονομιάς», να μπορούσαν να συντηρηθούν, να αναδειχθούν και, γιατί όχι, να ξαναποκτήσουν την χρηστική τους αξία με σύγχρονες τεχνολογικές πρακτικές, όπως προσφυώς έχει υποδείξει και προτείνει με αναλυτικό άρθρο του στις 26-8-2026 για το «πηγάδι του Σκάλου», ο συντοπίτης φίλος μηχανικός Γιώργος Μπαϊρακτάρης, παλαίμαχος του Υπουργείου Γεωργίας, με μεγάλη εξειδίκευση και εμπειρία στα υδραυλικά έργα. https://www.facebook.com/georgios.bairaktaris Άμ έπος, Άμ έργον!
Δείτε περισσότερα:
