Γράφει ο Ντίνος Παπαντωνίου
Τελεσίγραφο για τα νερά της Κορινθίας; Μια νέα μορφή οικονομικής αποικιοκρατίας στον φυσικό μας πλούτο;
Από τη Στυμφαλία και τη Νεμέα μέχρι την Κόρινθο και το Λουτράκι, τα νερά, οι μύθοι των νερών και των τόπων είναι τα δικά μας συμβολικά κεφάλαια.
Με προθεσμίες, οικονομικά κίνητρα και προτάσεις μεταφοράς δημοτικών υποδομών, η ΕΥΔΑΠ προχωρά σε κινήσεις για την επέκταση της δραστηριότητάς της στην Κορινθία.
Και εύλογα αναρωτιέμαι: Μπορεί το μέλλον των νερών ενός ολόκληρου τόπου να κρίνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, χωρίς προηγουμένως να έχουν ενημερωθεί και να έχουν εκφραστεί οι τοπικές κοινωνίες;
Μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα μορφή οικονομικής εξάρτησης, με τις ρίζες της στο θεσμικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε στα χρόνια των μνημονίων;
Γιατί εδώ δεν μιλάμε απλώς για σωληνώσεις, δίκτυα και εγκαταστάσεις ύδρευσης.
Μιλάμε για δημόσια περιουσία, για τον φυσικό πλούτο της Κορινθίας, για την αγροτική παραγωγή, για το νερό που φτάνει στα σπίτια μας. Και πάνω απ’ όλα, για το δικαίωμα των ανθρώπων αυτού του τόπου να έχουν λόγο στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους.
Πριν λοιπόν οι δήμαρχοι και τα Δημοτικά Συμβούλια κληθούν να αποφασίσουν, οφείλουμε να γνωρίζουμε ποια είναι σήμερα η ΕΥΔΑΠ, ποιοι συμμετέχουν στο μετοχικό της κεφάλαιο, ποιος την ελέγχει και ποια είναι η διαδρομή από τα μνημόνια και το Υπερταμείο μέχρι τις σημερινές εξελίξεις.
Ας θυμηθούμε ορισμένα γεγονότα. Έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Από τα μνημόνια στο ΤΑΙΠΕΔ και το Υπερταμείο
Το 2011, μέσα στις συνθήκες των μνημονίων, με τον νόμο 3986/2011, δημιουργήθηκε το ΤΑΙΠΕΔ, με αποστολή την αξιοποίηση και τις ιδιωτικοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου.
Το 2016, με τον νόμο 4389/2016, ιδρύθηκε η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας, το γνωστό Υπερταμείο.
Και το 2024, με τον νόμο 5131/2024, προχώρησε η αναδιάρθρωσή του, με την απορρόφηση του ΤΑΙΠΕΔ.
Θα πει κάποιος ότι το Υπερταμείο ανήκει εξ ολοκλήρου στο Ελληνικό Δημόσιο.
Σωστά.
Υπάρχει όμως μια σημαντική θεσμική λεπτομέρεια.
Το πενταμελές Συμβούλιο Εταιρικής Διακυβέρνησης του Υπερταμείου, που εποπτεύει το Διοικητικό του Συμβούλιο, συγκροτείται με έναν ιδιαίτερο τρόπο.
Τα τρία μέλη ορίζονται από το Ελληνικό Δημόσιο. Πρόκειται για έναν υποδιοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, έναν γενικό γραμματέα του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και τον γενικό διευθυντή του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους.
Τα άλλα δύο, μεταξύ των οποίων και ο Πρόεδρος, επιλέγονται από κοινού από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM).
Το συγκεκριμένο όργανο έχει, μεταξύ άλλων, την αρμοδιότητα να διορίζει και να ανακαλεί τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Υπερταμείου.
Και εδώ γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα.
Πώς διασφαλίζεται ο ουσιαστικός δημόσιος έλεγχος στη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας, όταν στην επιλογή του ανώτατου εποπτικού οργάνου συμμετέχουν θεσμικά και ευρωπαϊκοί οργανισμοί;
Η ΕΥΔΑΠ και η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας
Το 2018, το 50,003% των μετοχών της ΕΥΔΑΠ μεταβιβάστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στο Υπερταμείο.
Ένα ακόμη 11,33% βρισκόταν στο ΤΑΙΠΕΔ.
Δηλαδή, για να το πούμε απλά, το Ελληνικό Δημόσιο δεν κατείχε πλέον άμεσα την πλειοψηφία των μετοχών της ΕΥΔΑΠ, παρότι διατηρούσε έμμεση συμμετοχή μέσω των παραπάνω οργανισμών.
Το 2022, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την απόφαση 190/2022, έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση της πλειοψηφίας στο Υπερταμείο.
Το δικαστήριο έκρινε ότι δεν διασφαλιζόταν ο ουσιαστικός κρατικός έλεγχος της ύδρευσης, όπως επιβάλλει το Σύνταγμα.
Χρειάστηκε να φτάσουμε στον Αύγουστο του 2023 για να επιστρέψει το 50% και μία μετοχή στο Ελληνικό Δημόσιο.
Πέντε και πλέον χρόνια χρειάστηκαν, και μια απόφαση του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου, για να αποκατασταθεί η άμεση πλειοψηφική συμμετοχή του Δημοσίου στην ΕΥΔΑΠ.
Νομίζω ότι αυτό το γεγονός δεν πρέπει να το ξεχνάμε.
Η ΕΥΔΑΠ στο Χρηματιστήριο και οι ιδιώτες επενδυτές
Η ΕΥΔΑΠ είναι ανώνυμη εταιρεία, εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών.
Στη μετοχική της σύνθεση το Ελληνικό Δημόσιο κατέχει το 50,003% και το Υπερταμείο περίπου 11,33%.
Το υπόλοιπο 38,67% βρίσκεται σε ιδιωτικά επενδυτικά χέρια, ελληνικά και ξένα.
Στις 3 Μαρτίου 2026, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ απέκτησε το 9,71% της ΕΥΔΑΠ, καταβάλλοντας 103,4 εκατομμύρια ευρώ.
Σύμφωνα με οικονομικά δημοσιεύματα, πωλητής ήταν ο Αμερικανός επενδυτής Τζον Πόλσον (John Paulson).
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 19 Μαρτίου 2026, η συμμετοχή της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αυξήθηκε στο 12,7637% των δικαιωμάτων ψήφου της εταιρείας.
Η ίδια η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ έχει παρουσιάσει την επένδυση ως μέρος της στρατηγικής της για συμμετοχή σε κρίσιμες υποδομές με μακροπρόθεσμα και επαναλαμβανόμενα έσοδα.
Ασφαλώς, η ΕΥΔΑΠ εξακολουθεί να ελέγχεται πλειοψηφικά από το Ελληνικό Δημόσιο.
Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός ότι το νερό αποτελεί και αντικείμενο σημαντικού επενδυτικού ενδιαφέροντος, ελληνικού και διεθνούς.
Και εδώ θέλω να σταθώ λίγο περισσότερο.
Το νερό είναι και μια τεράστια οικονομική αγορά
Ο οικονομικός κύκλος εργασιών που συνδέεται με το νερό στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πραγματικά εντυπωσιακός.
Από την άντληση και την επεξεργασία μέχρι την ύδρευση των πόλεων, την εμφιάλωση και την εμπορική διάθεση, μιλάμε για οικονομικές δραστηριότητες δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2023, ο τομέας συλλογής, επεξεργασίας και παροχής νερού στην ΕΕ κατέγραφε ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου 52,2 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Ο τομέας της αποχέτευσης άλλα 23,6 δισεκατομμύρια ευρώ.
Πρόκειται για τα τότε διαθέσιμα στατιστικά δεδομένα, χωρίς να περιλαμβάνεται ολόκληρη η ξεχωριστή αγορά του εμφιαλωμένου νερού.
Αντιλαμβανόμαστε,λοιπόν,το μέγεθος της οικονομικής δραστηριότητας.
Και δεν είναι κακό να υπάρχουν επενδύσεις. Το αντίθετο. Οι επενδύσεις είναι απαραίτητες για να έχουμε σύγχρονα δίκτυα, λιγότερες απώλειες και καλύτερες υπηρεσίες.
Άλλο όμως η αναγκαία επένδυση και άλλο η αντιμετώπιση του νερού αποκλειστικά ως οικονομικού προϊόντος.
Για μια εταιρεία μπορεί να αποτελεί αντικείμενο επένδυσης.
Για μια οικογένεια, έναν αγρότη, έναν επαγγελματία, έναν ολόκληρο τόπο, είναι προϋπόθεση ζωής.
Και αυτή τη διαφορά δεν πρέπει να τη χάνουμε από τα μάτια μας.
Και τώρα η ΕΥΔΑΠ στρέφεται προς την Κορινθία
Με τον νόμο 5325/2026 διαμορφώθηκε νέο πλαίσιο επέκτασης των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και οικειοθελούς μεταφοράς υπηρεσιών ύδρευσης από δήμους.
Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, δήμοι της Κορινθίας έχουν κληθεί να εξετάσουν σχετικές προτάσεις, με οικονομικά κίνητρα και δυνατότητα μεταφοράς υπηρεσιών και περιουσιακών στοιχείων.
Θέλω να σταθώ ακριβώς εδώ.
Οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης δεν δημιουργήθηκαν χθες.
Πίσω από τα δίκτυά τους υπάρχουν δεκαετίες έργων, δημόσιες και δημοτικές επενδύσεις, ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και προσπάθειες τοπικών κοινωνιών.
Υπάρχουν όμως και συσσωρευμένα προβλήματα. Παλαιωμένες εγκαταστάσεις, απώλειες νερού, ενεργειακό κόστος, χρέη και ανάγκες για νέες επενδύσεις.
Κανείς δεν μπορεί να τα αγνοεί.
Όμως, πριν αποφασίσουμε ότι η λύση βρίσκεται στη μεταφορά των υπηρεσιών και ενδεχομένως της κυριότητας των υποδομών στην ΕΥΔΑΠ, πρέπει να γνωρίζουμε ακριβώς τους όρους.
Ποιος θα έχει την κυριότητα των δικτύων;
Ποιος θα αποφασίζει για τις νέες επενδύσεις;
Ποιος θα καθορίζει τα τιμολόγια;
Τι θα γίνει με τις ΔΕΥΑ και τους εργαζομένους τους;
Πώς θα προστατευθούν οι ανάγκες της αγροτικής παραγωγής και των μικρότερων οικισμών;
Και κυρίως, ποιος θα λογοδοτεί στους πολίτες;
Γιατί άλλο είναι η συνεργασία για την κατασκευή και λειτουργία ενός έργου και άλλο η παραχώρηση της κυριότητάς του.
Τα νερά, οι μύθοι και η ιστορική μνήμη της Κορινθίας
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση του νερού που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση.
Η ιστορία του. Η μνήμη του. Η σχέση του με τους ανθρώπους και τους τόπους.
Και εδώ θα ήθελα να θυμηθούμε όσα μας άφησαν οι αρχαίοι περιηγητές και γεωγράφοι.
Ο Παυσανίας, πριν από σχεδόν δεκαεννέα αιώνες, περιέγραφε τα νερά της Στυμφαλίας και κατέγραφε ότι ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε μεταφέρει νερό από εκεί στην Κόρινθο.
Μια αναφορά στο αρχαίο υδραγωγείο που συνέδεε τη Στυμφαλία με την πόλη της Κορίνθου.
Σχεδόν δεκαεννέα αιώνες πριν, λοιπόν, το νερό αποτελούσε ήδη υπόθεση μεγάλων δημόσιων έργων και οργάνωσης της ζωής των πόλεων.
Ο ίδιος περιηγητής μάς μεταφέρει τον μύθο της Πειρήνης, της περίφημης πηγής της αρχαίας Κορίνθου, που σύμφωνα με την παράδοση γεννήθηκε από τα δάκρυα μιας μάνας.
Ο Στράβων, στα Γεωγραφικά του, περιγράφει τις πηγές και τα νερά της Κορίνθου, συνδέοντας τη φυσική γεωγραφία με την ιστορία και τη μυθολογία.
Στη Νεμέα συναντούμε τις παραδόσεις που συνδέουν τον τόπο με τον ποτάμιο θεό Ασωπό.
Στη Στυμφαλία, τη λίμνη και τον μύθο των Στυμφαλίδων Ορνιθων, έναν από τους γνωστότερους άθλους του Ηρακλή.
Το σημερινό Λουτράκι συνδέεται με τα αρχαία Θερμά και την παράδοση των ιαματικών πηγών.
Ο Ξενοφώντας αναφέρεται στην εκστρατεία του Αγησιλάου στην περιοχή των Θερμών, σύμφωνα με την ιστορική ταύτιση που παρουσιάζουν οι τοπικές και περιφερειακές πηγές.
Δεν είναι απλές μυθολογικές αναφορές.
Είναι η ιστορία της σχέσης των ανθρώπων με το νερό. Η ιστορία των οικισμών, της παραγωγής, των δημόσιων έργων και της ίδιας της ζωής.
Είναι οι πηγές μας, τα ποτάμια, οι λίμνες, οι παλιές βρύσες, τα πηγάδια, τα έργα ύδρευσης. Είναι η αγροτική μας ιστορία, η παραγωγική μας παράδοση και οι μνήμες των ανθρώπων.
Είναι όσα παραλάβαμε από τις προηγούμενες γενιές και όσα οφείλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες.
Τα νερά, οι μύθοι των νερών και των τόπων είναι τα δικά μας συμβολικά κεφάλαια.
Και τα συμβολικά κεφάλαια ενός τόπου δεν αποτιμώνται μόνο σε ευρώ. Δεν αποτελούν απλώς περιουσιακά στοιχεία σε έναν ισολογισμό.
Είναι η μνήμη, η ταυτότητα και η συνέχεια μιας κοινωνίας.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η συζήτηση για το μέλλον του νερού στην Κορινθία δεν μπορεί να περιοριστεί σε οικονομικές συμφωνίες και τεχνικές διαπραγματεύσεις.
Μια συγκεκριμένη πρόταση προς τους έξι δημάρχους της Κορινθίας
Έχω πει πολλές φορές ότι η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.
Οφείλει να έχει δικό της σχέδιο, δική της φωνή και τη δυνατότητα να διεκδικεί.
Γι’ αυτό θεωρώ αναγκαίο οι έξι δήμαρχοι της Κορινθίας να αναλάβουν μια κοινή πρωτοβουλία.
Να συγκληθεί άμεσα κοινή συνεδρίαση των έξι Δημοτικών Συμβουλίων, με τη συμμετοχή των ΔΕΥΑ, των επιστημονικών και συλλογικών φορέων, των αγροτικών οργανώσεων και των παραγωγικών φορέων.
Να μπουν όλα στο τραπέζι.
Οι προτάσεις της ΕΥΔΑΠ, τα οικονομικά δεδομένα των ΔΕΥΑ, η αξία των υποδομών, οι αναγκαίες επενδύσεις και οι εναλλακτικές δυνατότητες χρηματοδότησης.
Να εξεταστεί όχι μόνο η ύδρευση, αλλά και η άρδευση, η διαχείριση των αποθεμάτων, η λειψυδρία και οι ανάγκες των επόμενων δεκαετιών.
Να υπάρξει δημόσια ενημέρωση και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Και μέσα από αυτή τη διαδικασία να διαμορφωθεί μια κοινή πρόταση για την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων της Κορινθίας.
Δεν χρειάζεται κάθε δήμος να αναζητεί μόνος του μια λύση.
Χρειάζεται η Κορινθία να αποκτήσει κοινό σχέδιο για το νερό της.
Και θα ήθελα να κλείσω με μια σκέψη που για μένα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Οι πολίτες της Κορινθίας, οι επιστημονικοί και συλλογικοί φορείς, μαζί με τους Δήμους, πρέπει να βρεθούν στην πρώτη γραμμή.
Για την περιφρούρηση της αξιοπρέπειας, της ιστορικής μνήμης, του δημόσιου χαρακτήρα του νερού και, πάνω απ’ όλα, του δικαιώματος των κατοίκων να έχουν λόγο για το μέλλον του τόπου τους.
Η Αυτοδιοίκηση δεν υπάρχει μόνο για τα καθημερινά και τα αυτονόητα. Υπάρχει και για τις μεγάλες αποφάσεις που καθορίζουν το αύριο.
Η Κορινθία χρειάζεται σχέδιο για το νερό της. Χρειάζεται επενδύσεις, δημόσιο έλεγχο, διαφάνεια και συμμετοχή των πολιτών.
Και για το νερό, όπως και για κάθε μεγάλο ζήτημα του τόπου μας, δεν μπορεί να αποφασίζουν όλοι οι άλλοι χωρίς εμάς.