Γράφει ο Γιώργος Κωστούρος
Με την προσδοκία να είναι καλό το επικείμενο Σαββατοκύριακο (τέλος Οκτωβρίου – αρχή Νοεμβρίου), σας εξομολογούμαι ότι αγνοούσα παντελώς την γερμανική φράση «herkules blut», που σημαίνει «αίμα Ηρακλέους», μέχρι να την συναντήσω ως τίτλο σε διαφήμιση για το κρασί της Νεμέας σε εφημερίδες του 1931, η οποία έγραφε διευκρινιστικά: «Οίνος από εκλεκτά σταφύλια Νεμέας, παρασκευαζόμενος ειδικά για την Γερμανία, τίθεται για πρώτη φορά στην εξυπηρέτηση της Ελληνικής κατανάλωσης. Θα τον εύρετε στα μεγάλα εδωδιμοπωλεία και ξενοδοχεία. Γενικοί αντιπρόσωποι για την Ελλάδα Υιοί Παναγιωτάκη, Ευριπίδου 25, τηλ. 57-96».
Η διαφήμιση αυτή είχε ως φόντο σκίτσο μαύρου χρώματος με την κατατομή του προσώπου του Ηρακλή, με την λεοντή στο κεφάλι του, κατ΄απομίμηση παρόμοιων παραστάσεων σε αρχαία αγγεία. Επίσης, ετικέτα εικονιζόμενης φιάλης, έφερε, εκτός από τον γερμανικό λογότυπο «herkules blut» και σχεδιαστική παράσταση όρθιου Ηρακλή, που έχοντας ανοικτά τα πόδια του για να στηρίζεται καλύτερα, έσφιγγε δυνατά με το αριστερό του χέρι τον λαιμό του Λέοντα της Νεμέας, ώστε να τον πνίξει. Το σκίτσο αυτό παραπέμπει σε εκατοντάδες παρόμοιες παραστάσεις επί αρχαίων αγγείων, που εκτίθενται σε ισάριθμα Μουσεία του Κόσμου, μεταξύ των οποίων και πολλά Γερμανικά.
Η επωνυμία του κρασιού Νεμέας ως «αίματος Ηρακλέους» συναντάται για πρώτη φορά στην διαφήμιση των Υιών Παναγιωτάκη (αργότερα, στην δεκαετία του 1960, και η τοπική οινοποιία Λαζόπουλου (LAZO) χρησιμοποίησε την ίδια επωνυμία στο ερυθρό κρασί της, στα Γαλλικά όμως (“Sang d’ Hercule” δηλαδή «αίμα του Ηρακλή» – βλ. σχετική ανάρτησή μας στις 18-9-2026). Η εξαγωγή του όμως στην Γερμανία από την επιχείρηση Παναγιωτάκη, δεν είναι ιστορικά η πρώτη. Είχε προηγηθεί αντίστοιχη εξαγωγή της οινοποιίας Τρίπου, στην δεκαετία του 1870 (βλ. ανάρτησή μας στις 21-3-2026).
Όπως έγραψε ο γερμανοσπούδαστος και γερμανομαθής Καθηγητής Γενικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αναστάσιος Χρηστομάνος στην εισήγηση της Ελλανόδικης Επιτροπής η οποία βράβευσε στην έκθεση προϊόντων των Γ΄ Ολυμπίων στην Αθήνα το 1875, «τούς μέλανες οίνους της Κορινθίας», δηλαδή «τον Αγιογεωργίτικο οίνο της Νεμέας» που παρήγαγε η οινοποιία Τρίπου, οι οίνοι αυτοί εξάγονταν με την επωνυμία «Ακροκόρινθος», τόσο στην Γερμανία, όσο και στην Αγγλία (Μάντσεστερ και Λίβερπουλ) και στην Αμερική. Μάλιστα στην Γερμανία, εμπορικός αντιπρόσωπος ήταν ο σπουδαίος οινοχονδρέμπορος J. F. Menzer, που διατηρούσε και υποκατάστημα στην Πάτρα. Ο Menzer δημιούργησε στην Γερμανία τις πρώτες «ελληνικές οινοταβέρνες», και σε διαφημιστικές καταχωρίσεις του στις Γερμανικές εφημερίδες εκθείαζε τον ερυθρό «Ακροκόρινθο», δηλαδή το νεμεάτικο κρασί, το οποίο, πέραν άλλων, διακρινόταν για τον μακρύ χρόνο διατήρησής του και επωλείτο στην εξαιρετική τιμή 1,6 μάρκα ανά φιάλη, δηλαδή 2,30 δραχμές.
Με άλλα λόγια, το κρασί της Νεμέας δεν ήταν άγνωστο τότε στην Γερμανική αγορά. Πέραν τούτου, στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως γίνεται γνωστό από την εφημερίδα ΑΘΗΝΑΙ της 30ης Ιουλίου 1916, στην Γερμανία άρχισε να εντείνεται η ζήτηση γλυκών Ελληνικών κρασιών, λόγω δυσκολιών στην εισαγωγή αντίστοιχων Ισπανικών και Πορτογαλικών. Επομένως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Υιοί Παναγιωτάκη βρήκαν εύφορο εμπορικό έδαφος για την πώληση «αίματος Ηρακλέους» στην Γερμανία.
Μάλιστα, σε μία από τις νέες διαφημίσεις τους το 1934 που είχαν παρεμφερές περιεχόμενο με εκείνες του 1931, αναφερόταν ότι λειτουργούσαν ως αντιπρόσωποι της οινοποιίας «α. Κατσιούλα» και ότι το κρασί Νεμέας που προωθούσαν για πώληση ήταν εσοδείας 1928, δηλαδή είχε υποστεί παλαίωση έξι ετών (αυτό προκαλεί έκπληξη διότι η οινοποιία Τρίπου που είχε προηγηθεί σε ποιοτική παραγωγή και εξαγωγές, το 1880 διαφήμιζε μέλανα οίνο Νεμέας με παλαιότητα μόνο τριών ετών).
Ποιοί όμως ήταν οι Υιοί Παναγιωτάκη και ο Α. Κατσιούλας και τί ενδεχομένως τους συνέδεε με τον τόπο και τους ανθρώπους παραγωγής του κρασιού της Νεμέας, το οποίο διαχειρίζονταν εμπορικά;
Από καταχώρηση διαφήμισης στην εφημερίδα «Γαλαξείδι» στις 21-7-1955, οι Υιοί Όθ(ωνα) Παναγιωτάκη φέρεται να είχαν ποτοποιία από το 1852. Στην πραγματικότητα, το 1852 πρέπει να είναι το έτος δραστηριοποίησης του πατέρα τους Όθωνα, ο οποίος το 1892 ίδρυσε ένα μικρό ουζοπωλείο στην οδό Ευριπίδου 25. Την διεύθυνση αυτή διατήρησαν και οι Υιοί του, αν και το 1929 εμφανίζονται με διαφήμιση για κονιάκ και λικέρ, με κατάστημα στην οδό Ευριπίδου 19. Σήμερα, η εν λόγω ιστορική επιχείρηση εδρεύει στην Παλλήνη, με δραστηριότητα παραγωγή αλκοολούχων ποτών και άλλη επωνυμία.
Όσον δε αφορά την οινοποιία Α. Κατσιούλα, παρότι το όνομα αυτό υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή Νεμέας, δεν βρέθηκαν στοιχεία που να συνδέουν τις συγκεκριμένες οικογένειες με τέτοια δραστηριότητα κατά το παρελθόν. Στην εφημερίδα όμως ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΣ της 5ης Φεβρουαρίου 1897, διαφημίζεται παντοπωλείον στην οδό Μιαούλη (απέναντι από την πρώην Σχολή Ευελπίδων), με την επωνυμία «Πειραιεύς», που πωλεί, μεταξύ άλλων, «μέλανα οίνον Νεμέας» και το επώνυμο του ιδιοκτήτη του (Ιωάννης Κ. Κατσούλας) διαφέρει ελάχιστα από εκείνο του οινοποιού Α. Κατσιούλα; Υπήρχε άραγε κάποια σχέση των δύο προσώπων, που αμφότεροι εμπορεύονταν κρασί Νεμέας;
Μάλιστα, σε δικόγραφο του 1906, ο οινοποιός Α. Κατσιούλας εμφανίζεται ως ο έμπορος Αθανάσιος Κατσούλας, ο οποίος, μαζί με τον έμπορο Όθωνα Παναγιωτάκη, αμφότεροι κάτοικοι Αθηνών, είχαν κάνει από κοινού αγωγή στον Γεώργιο Νικολάου Ασημακόπουλο, από τον Άγιο Γεώργιο Νεμέας, ο οποίος είχε αγοράσει από αυτούς ποτά επί πιστώσει, χωρίς ποτέ να τα εξοφλήσει. Να λοιπόν μια σχέση Αθανασίου Κατσούλα και Όθωνα Παναγιωτάκη με την Νεμέα και μάλιστα με πρόσωπο συνδεόμενο με δραστηριότητα γύρω από το κρασί: Ο Γεώργιος Ασημακόπουλος, που γεννήθηκε το 1875, ήταν γιός του πολύτεκνου Νικολάου Ασημακόπουλου, ο οποίος, όπως γίνεται γνωστό από επιστολή του συντοπίτη του Χριστόφορου Λυμπερόπουλου στην εφημερίδα ΚΑΙΡΟΙ της 12ης Οκτωβρίου 1892, λειτουργούσε στην Νεμέα ως μεσίτης του Αθηναίου οινοποιού Σόλωνος, δηλαδή έκλεινε για λογαριασμό του αγορές γλεύκους και κρασιού από παραγωγούς της Νεμέας, όπως ο Χριστόφορος Λυμπερόπουλος.
Άνθρωπος του οινεμπορίου λοιπόν ο Νικόλαος Ασημακόπουλος, γεγονός που παραπέμπει σε ενδεχόμενη παρεμφερή ιδιότητα του γιού του Γεωργίου, ο οποίος σχετιζόταν εμπορικά με τους Αθανάσιο Κατσ(ι)ούλα και την οικογένεια Παναγιωτάκη. Και αυτοί βέβαια, δεν θα μπορούσαν να εμπορεύονται στην Αθήνα και στην Γερμανία το «αίμα του Ηρακλή», χωρίς την δυνατότητα πρόσβασης στον τόπο παραγωγής και στους τοπικούς παραγωγούς του, δυνατότητα που μπορούσαν να τους εξασφαλίσουν μόνο κατάλληλα ντόπια πρόσωπα, παραγωγοί ή και μεσίτες, όπως οι Ασημακόπουλοι ή κάποιοι άλλοι.
Πάντως, όποια κι αν ήταν τελικά η σχέση μεταξύ των προσώπων στα οποία αναφερθήκαμε, το γεγονός ότι το κρασί της Νεμέας, ως «αίμα του Ηρακλή», διαδιδόταν παντού με ευκολία ως να επρόκειτο για την ίδια την υπόληψη του Ηρακλή, μεγαλώνει τον σεβασμό μας στους ανθρώπους του παρελθόντος, που φρόντισαν να δημιουργήσουν και να στερεώσουν την καλή φήμη του!
