Η εργαλειοποίηση του δημόσιου λόγου

Γράφει ο Θεόδωρος Σταυριανόπουλος*

Στις ευνομούμενες πολιτείες η έκφραση λόγου είναι ελεύθερη, αλλά όχι ανεξέλεγκτη και ανεκτή σε μία δημοκρατική κοινωνία. Ιδιαίτερα, δεν επιτρέπεται σε όσους ασκούν εξουσία να προσβάλουν με τον λόγο τους την αισθητική της Δημοκρατίας και τους ηθικούς και νομικούς κανόνες που ισχύουν κάθε φορά.
Προς χάριν των παραταξιακών αναγκών και το κυνήγι της εξουσίας o δημόσιος λόγος από μέσο πολιτικού διαλόγου μετατράπηκε σε μέσο πολιτικής βίας. Ο δημόσιος λόγος οδηγήθηκε στο πεδίο της συνωμοσίας και των σκοτεινών δυνάμεων.
Στην Ελλάδα η κρίση του δημόσιου λόγου αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο της σύγχρονης εποχής, το οποίο χαρακτηρίζεται από την υποβάθμιση της ποιότητας του διαλόγου, την πόλωση, τη διάδοση παραπληροφόρησης και την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Στην εποχή μας πολλά από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας και το Διαδίκτυο αποτυπώνουν μια εικονική πραγματικότητα.
Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία δεν αρκούνται στην παρουσίαση του πολιτικού γίγνεσθαι, αλλά κάνουν και αυτά πολιτική ανάλογα με τις επιλογές τους σε σχέση με την πολιτική γεωγραφία (κυβερνητική πλευρά ή αντιπολιτευτική).
Στην κοινωνία της πληροφορίας που ζούμε, η δύναμη του λόγου και της εικόνας αποτελούν ίσως την πιο ισχυρή μορφή εξουσίας. Ο λόγος εκφέρεται ως πληροφόρηση, αλλά και παραπληροφόρηση. Η δύναμη της επιρροής του λόγου, κινητοποιεί θετικά ή αρνητικά κράτη, λαούς και πολίτες.
Ανάλογα παραδείγματα υπάρχουν και στο δημόσιο λόγο των πολιτικών προσώπων και των αναλυτών-σχολιαστών, όπως είναι η χρησιμοποίηση γεγονότων του ιστορικού παρελθόντος για την διαμόρφωση πολιτικού κλίματος σε σχέση με το παρόν.
Η διγλωσσία και η αμφισημία στο δημόσιο λόγο των κυβερνώντων, καλλιεργεί πρωτοφανείς αριθμούς δυσπιστίας στους πολίτες.
Η «διχαλωτή» γλώσσα δεν εμπνέει εμπιστοσύνη, σιγουριά και ελπίδα. Ο δημόσιος λόγος και ιδιαίτερα ο πολιτικός, έχει υποβαθμισθεί επικίνδυνα. Απομακρύνει τους πολίτες από τα κόμματα, τους θεσμούς και εν γένει τη συμμετοχή τους στα κοινά. Το λεξιλόγιο ακόμη και στο κοινοβούλιο υποβαθμίζει την αισθητική της Δημοκρατίας.
Ουσιαστικά διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για παρακμιακά φαινόμενα και η κοινωνία αδυνατεί να αναπτύξει δυναμική, η οποία θα της επιτρέψει να συμπορευθεί με τις ανεπτυγμένες κοινωνίες σε πλανητικό επίπεδο.
Η Εργαλειοποίηση του δημόσιου λόγου συχνά χρησιμοποιείται όχι για τη σύνθεση απόψεων, αλλά για την πολιτική εξόντωση του αντιπάλου ή τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

*Θεόδωρος Σταυριανόπουλος
MSc Ηθ. Φιλοσοφίας – Μαθηματικός