Η ταπεινή πέτρινη βρύση τουρκικής περιόδου στην Αρχαία Νεμέα

Γράφει ο Γιώργος Κωστούρος

Καλημέρα σας! Έχετε ποτέ αναλογισθεί πόσα μεγαλειώδη μυθικά και ιστορικά μυστικά μπορεί να κρύβει η ταπεινή πέτρινη βρύση τουρκικής περιόδου (τσεσμέ), που βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του δρόμου Αρχαίας Νεμέας- Αρχαίων Κλεωνών, σε μικρή απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο; Ας ψάξουμε εμείς το παρελθόν της, διότι η ίδια στέρεψε πιά και παραμένει σιωπηλή….

Σύμφωνα με την μαρτυρία του γεννημένου το 1885 Γεωργίου Πέππα από το Ηράκλειο (έτσι λεγόταν προ του 1958 η σημερινή Αρχαία Νεμέα), από παλιά το όνομα της βρύσης ήταν «Πλόκαρη» και πίστευαν ότι η πηγή της δεν στερεύει ποτέ. Σε αυτήν την βρύση έπλεναν τα προικιά τους οι ανύπαντρες κοπέλες του χωριού του Ηρακλείου. Μάλιστα, γύρω της φύτρωνε ένα φυτό με γλυκύτατη γεύση, το γλυκορίζι, που, όπως και το χαμομήλι, ήταν θεραπευτικό για το λαιμό. Το γλυκορίζι το έτρωγαν τα κορίτσια του χωριού για να αποκτήσουν «γλυκιά» τύχη και τα αγόρια για να γίνουν δυνατά σαν τον Ηρακλή. Κατά την λαϊκή προφορική παράδοση, η βρύση είχε φτιαχτεί «από τον αρχαίο βασιλιά του Άργους Άδραστο, που ήταν παρών εκεί όταν πέθανε ο Οφέλτης».

Ως γνωστός, ο Άδραστος ηγήθηκε της εκστρατείας των Επτά επί Θήβας, των οποίων η επεισοδιακή διέλευση από την Νεμέα, όπου η προθυμία της τροφού Υψιπύλης να τους προσφέρει νερό αφήνοντας στο έδαφος το νήπιο Οφέλτη, προκάλεσε τον θάνατο του παιδιού από δάγκωμα φιδιού. Το γεγονός αυτό στάθηκε η αφορμή οι Επτά να συστήσουν τους Νέμεους Αγώνες, ως επιτάφιες εορτές προς τιμήν του νηπίου. Την αρχαία αυτή κρήνη, από την οποία η Υψιπύλη προσέφερε νερό για να ξεδιψάσουν οι Επτά Στρατηγοί του Άργους, ο μεν περιηγητής Παυσανία ονομάζει «Αδράστεια», ο δε Ρωμαίος μυθογράφος Στάτιος «Λαγγεία».

Οι περιηγητές Leake, Gell και Burgess πιθανολογούν ότι η τουρκική βρύση «Πλόκαρη», που οι ίδιοι επισκέφθηκαν, ταυτίζεται με την αρχαία «Αδράστεια», ο Dodwell υποθέτει ότι είναι η «Λαγγεία», ο δε Pouqueville αναφέρει ότι οι ντόπιοι του την ανέφερα ως βρύση του Κουτζομαδίου (το Κουτζομάδι ήταν το διπλανό προς την κοιλάδα της Νεμέας χωριό, του οποίου μερικοί κάτοικοι, μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1876, δημιούργησαν το χωριό Ηράκλειο στην θέση που προηγουμένως ονομαζόταν «Κολώνα», λόγω των ερειπίων του ναού του Νεμείου Διός.

Ο ανασκαφέας και μελετητής της Αρχαίας Νεμέας Στέφανος Μίλλερ, τεκμηρίωσε επιστημονικά ότι τόσο το αρχαίο Λουτρό, οι δεξαμενές του ιπποδρομίου και οι άλλοι χώροι του ιερού του Διός, όσο και το αρχαίο στάδιο της Νεμέας, υδροδοτούνταν από την κρήνη με το εκ των υστέρων όνομα «Πλόκαρη», το νερό της οποίας προερχόταν από μια πηγή ανατολικότερα και έφθανε σε αυτήν μέσω μιας λαξευμένης στον βράχο θολωτής σήραγγας, που ανακαλύφθηκε τυχαία το 1964, στη διάρκεια μιας εκσκαφής σε αγρούς.

Η ίδια κρήνη φαίνεται να συνδέεται και με την ύπαρξη και λειτουργία ενός μικρού αγροτικού ιερού πηγής, 700 μέτρα ανατολικά του Ιερού του Διός. Εκεί, ο Αμερικανός ανασκαφέας Oscar Bronner εντόπισε το 1925 έναν αρχαϊκό αποθέτη (σύνολο 1000 αγγείων, ειδωλίων κλπ), που ερμηνεύτηκε ως αναθηματικός. Σύμφωνα με την αρχαιολόγο Marion Rawson, που πρώτη μελέτησε το σύνολο των ευρημάτων το 1933, το ιερό ήταν ενεργό περίπου από την εποχή που καθιερώθηκαν ως Πανελλήνιοι οι Νέμεοι Αγώνες (573 π.Χ), έως μάλλον την εποχή που οι Αγώνες μεταφέρθηκαν για πρώτη φορά στο Άργος (μετά το 415 π.Χ. περίπου).

Για το ιερό αυτό, επικρατούν οι απόψεις ότι ήταν αφιερωμένο, είτε στην Νύμφη Νεμέα (κόρη του ποτάμιου θεού Ασωπού), είτε στην Θεά Δήμητρα. Μάλιστα, ύπαρξη τέτοιου ιερού της Νεμέας είναι γνωστή από την διαθήκη του Αριστοτέλη (384 – 322 π.Χ.), που άφηνε εντολή να ανατεθεί εκεί το άγαλμα της μητέρας του. Εάν όμως γίνει δεκτή αυτή η υπόθεση εργασίας, η χρονολόγηση του ιερού (ως ναού της Δήμητρας) πρέπει να επεκταθεί μέχρι το δεύτερο μισό του 4ου π.Χ αιώνα, εποχή κατά την οποία οι γνώριμοι του Σταγειρίτη φιλοσόφου Μακεδόνες βασιλείς (ο πατέρας Φίλιππος ή ο γιός του Αλέξανδρος, ο οποίος υπήρξε και μαθητής του Αριστοτέλη), επανέφεραν τα Νέμεα από το Άργος στην γενέτειρά τους Νεμέα.

Όπου όμως και να ήταν τελικά αφιερωμένο το εν λόγω ιερό, γεγονός είναι ότι η βρύση «Πλόκαρη» και η πηγή της στους βράχους ανατολικά της, ακόμα κι αν στέρεψαν από νερό, δεν θα στερέψουν ποτέ από νοσταλγικές μνήμες φορτωμένες με αρχαίο μεγαλείο.