Ιστορικά στοιχεία για τον Ασωπό ποταμό

Γράφει ο Γιώργος Κωστούρος

Ο ποταμός Ασωπός, που κατά το Στράβωνα πήγαζε από το βουνό Καρνεάτης (σημερινό Πολύφεγγος, όπου και η Μονή Βράχου της Νεμέας), συνεχίζει να διαρρέει τον κάμπο της αρχαίας Φλιασίας και καταλήγει μέσω της Σικυωνίας στον Κορινθιακό Κόλπο. Σήμερα όμως τροφοδοτείται σχεδόν αποκλειστικά από νερά της περιοχής Στυμφαλίας, που καταλήγουν σ’ αυτόν με φυσική ροή μέσω κοίτης, σημαντικό τμήμα της οποίας αποτελούν οι υπόγειες σήραγγες του ρωμαϊκού Αδριάνειου Υδραγωγείου, που υδροδοτούσε την Κόρινθο.

Κατά την τοπική παράδοση που διασώζει ο Παυσανίας, ο ποταμός πήρε το όνομά του από τον Ασωπό, γιο του Ποσειδώνος και της Κηλούσης (πρόκειται για το βουνό Κοίλλωσα», σημερινό Μεγαλοβούνι Νεμέας), που ανακάλυψε το νερό του ποταμού επί των ημερών του πρώτου βασιλιά της περιοχής, του Άραντα. Ποταμός με το ίδιο όνομα υπήρχε στην αρχαιότητα, στην περιοχή της Θήβας. Στις όχθες του βοιωτικού Ασωπού γεννήθηκε από τον Δία και την Σεμέλη ο θεός Διόνυσος και στις όχθες του Κορινθιακού Ασωπού γεννήθηκε από τον Βάκχο και την τοπική βασιλοπούλα Αραιθυρέα, ο Φλίας, ο ιδρυτής της οινοπαραγωγού Φλιούντας.

Ο Αιλιανός παρέχει την πληροφορία ότι οι Σικυώνιοι και οι Φλιάσιοι παρίσταναν τον Ασωπό με τη μορφή βοδιού. Μάλιστα οι ίδιοι, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, πίστευαν ότι τα νερά του ήταν ξενόφερτα, από την Μικρά Ασία, και συγκεκριμένα από την περιοχή του ποταμού Μαιάνδρου. Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν την τοπική παράδοση, ο οφιοειδής ποταμός Μαίανδρος, κατεβαίνοντας από τις Κελαινές δια μέσου της Φρυγίας και της Καρίας, χυνόταν στη θάλασσα κοντά στη Μίλητο και από εκεί κατευθυνόταν στην Πελοπόννησο, όπου και σχημάτιζε τον Ασωπό ποταμό στο έδαφος της Φλιασίας. Έτσι, έφτασαν στην Κορινθία και οι αυλοί της Αθηνάς που κατέληξαν στον Μαρσύα, που θέλησε να ανταγωνιστεί στην μουσική, ανεπιτυχώς βέβαια, τον θεό Απόλλωνα. Πάντως, στην περιοχή της Λαοδίκειας στην Τουρκία, κοντά σε παραπόταμο του ποταμού Μαίανδρου, υπάρχει λόφος (tepesi) που ονομάζεται Ασωπός.

Ο Ασωπός πήρε για γυναίκα του την κόρη του ποταμού Λάδωνα Μετώπη, που ζούσε στην Στυμφαλία, από όπου προέρχονται και τα σημερινά «προικώα» νερά του Ασωπού. Από τον γάμο τους γεννήθηκαν είκοσι κόρες και δύο γιοί. Μάλιστα, ο ποιητής Βακχυλίδης υμνώντας τον Ασωπό και τις θυγατέρες του, λέει χαρακτηριστικά ότι «η φήμη του φτάνει μέχρι το Νείλο και την Τροία διότι έχει κόρες με λαμπρή τύχη, που οι θεοί τις όρισαν αρχηγούς απόρθητων πόλεων».

Το όνομα Ασωπός σημαίνει «σκοτεινοπρόσωπος» και κατά τον ποιητή Καλλίμαχο, συνδυάζεται με την παράδοση για ύπαρξη κάρβουνου στις όχθες του, που δεν αποκλείεται να προερχόταν από δένδρα του χτυπημένα από κεραυνούς. Άλλωστε, σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Ασωπός έτρεξε να προλάβει τον Δία και πάρει πίσω την κλεμμένη κόρη του Αίγινα, ο θεός τον έστειλε πίσω στην κοίτη του, κατακεραυνωμένο. Να λοιπόν που βρέθηκε το κάρβουνο στις όχθες του ποταμού.

Το αξιοπερίεργο είναι ότι σε λεξικά και χάρτες του 17ου και 18ου αιώνα, ο Ασωπός αναφέρεται ως Arbon ή Arbone, που παραπέμπει στο λατινικό carbon (ξυλάνθρακας ή γαιάνθρακας). Στη Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή το όνομα Arbon του ποταμού ελληνοποιείται σε Άρβος. Ο Ιωάννης Πέππας, δέχεται την λατινογενή προέλευση του Arbon ή Arbone, αλλά το ερμηνεύει διαφορετικά ως «αράου-μπούνου», δηλαδή «ποτάμι καλό». Πάντως, Arbone ονομάσθηκε και ο Αλφειός, που αποδεδειγμένα γειτονεύει με κοιτάσματα κάρβουνου, ο δε Φθιώτιδα αναφέρεται Ασωπός ποταμός της Φθιώτιδας, έχει ομοίως το προσωνύμιο «Καρβουνιάρης».

Όποια ερμηνεία και να δεχθούμε για τα ονόματα, όλα συγκλίνουν ότι ο Ασωπός διαθέτει και αυτός τεράστιο μυθικό και ιστορικό φορτίο, που αξίζει να το γνωρίσουμε αναλυτικότερα και με πολλές γοητευτικές λεπτομέρειες, σε επόμενα άρθρα μας.