Κοστολογημένη Πρόταση Δημιουργίας Οργανωμένου Αντιπαγετικού Σχεδίου για τη Ζώνη ΠΟΠ Νεμέας

Φραγκίσκος Παπαγεωργίου: Η κλιματική αστάθεια δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται μόνο με αποζημιώσεις μετά την καταστροφή.
Η Νεμέα χρειάζεται σχέδιο πρόληψης, τεχνολογία, οργάνωση και υποδομές που θα προστατεύουν την παραγωγή, το εισόδημα των ανθρώπων και συνολικά την τοπική οικονομία.
Με μία μόνο μεγάλη ζημιά να μπορεί να κοστίσει εκατομμύρια ευρώ, ίσως έχει έρθει η στιγμή να ανοίξει σοβαρά η συζήτηση για επενδύσεις πρόληψης και ανθεκτικότητας στην αγροτική παραγωγή.
Η πρόταση αυτή κατατίθεται ως αφετηρία διαλόγου και προβληματισμού για το μέλλον της ζώνης ΠΟΠ Νεμέας.
Νεμέα 2030 – Πολιτισμός & Προοπτική

1. Εισαγωγή
Η αμπελουργική ζώνη της Νεμέας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αμπελουργικές περιοχές της Ελλάδας, με χιλιάδες στρέμματα καλλιέργειας Αγιωργίτικου και με καθοριστική συμβολή στην τοπική οικονομία.
Τα επαναλαμβανόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών, και ιδιαίτερα οι ανοιξιάτικοι παγετοί, δημιουργούν πλέον μια νέα πραγματικότητα.
Οι ζημιές δεν επηρεάζουν μόνο τον παραγωγό. Επηρεάζουν:
– τα οινοποιεία
– την τοπική αγορά
– τις επιχειρήσεις
– τις μεταφορές
– τις θέσεις εργασίας
– τη συνολική οικονομική δραστηριότητα της περιοχής.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε αποζημιώσεις μετά την καταστροφή.
Απαιτείται σταδιακή μετάβαση σε ένα οργανωμένο μοντέλο πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και επιχειρησιακής αντιπαγετικής προστασίας.
2. Στόχος της Πρότασης
Η παρούσα πρόταση αφορά τη δημιουργία ενός πιλοτικού οργανωμένου αντιπαγετικού σχεδίου για τη ζώνη ΠΟΠ Νεμέας.
Βασικός στόχος είναι:
* η προστασία των πιο ευάλωτων αμπελουργικών περιοχών
* η μείωση απωλειών παραγωγής
* η συλλογή δεδομένων
* η δημιουργία πρότυπου μοντέλου για ελληνικές αμπελουργικές ζώνες.
3. Υφιστάμενη Κατάσταση
Σύμφωνα με στοιχεία φορέων και πηγών του αμπελουργικού τομέα, το Αγιωργίτικο καλύπτει περίπου 25.000 στρέμματα στη ζώνη της Νεμέας.
Η περιοχή διαθέτει:
– μεγάλες διαφοροποιήσεις υψομέτρου
– περιοχές υψηλής ευπάθειας σε παγετό
– λεκάνες ψυχρού αέρα
– ανομοιογενή ανάπτυξη βλάστησης.
Σήμερα δεν υπάρχει:
– ενιαίο δίκτυο παρακολούθησης παγετού
– επιχειρησιακό σχέδιο παρέμβασης
– συντονισμένος αντιπαγετικός εξοπλισμός
– χαρτογράφηση κινδύνου.
4. Προτεινόμενο Σχέδιο
Η πρόταση αναπτύσσεται σε 4 βασικούς άξονες.
Άξονας 1 – Δίκτυο Παρακολούθησης & Έγκαιρης Προειδοποίησης
Περιγραφή
Δημιουργία δικτύου μετεωρολογικών σταθμών και αισθητήρων σε κομβικά σημεία της ζώνης.
Το δίκτυο θα παρέχει:
– θερμοκρασία πραγματικού χρόνου
– υγρασία
– σημείο δρόσου
– προειδοποιήσεις παγετού
– καταγραφή ιστορικών δεδομένων
– predictive alerts.
Προτεινόμενη Υποδομή
– 25 μετεωρολογικοί σταθμοί
– 50 αισθητήρες παγετού
– κεντρική πλατφόρμα λογισμικού
– σύστημα SMS / εφαρμογή ειδοποιήσεων.
Εκτιμώμενο Κόστος
– Μετεωρολογικοί σταθμοί: 75.000 €
– Αισθητήρες: 25.000 €
– Software / πλατφόρμα: 20.000 €
– Εγκατάσταση & παραμετροποίηση: 15.000 €
– Εκπαίδευση χρηστών: 5.000 €
Σύνολο Άξονα: 140.000 €
Άξονας 2 – Κινητές Μονάδες Αντιπαγετικής Προστασίας
Περιγραφή
Προμήθεια κινητών αντιπαγετικών μονάδων τύπου θερμού αέρα (τύπου FrostBuster ή αντίστοιχης τεχνολογίας).
Τα συστήματα αυτά:
– ρυμουλκούνται από τρακτέρ
– παράγουν θερμό αέρα
– δημιουργούν κυκλοφορία θερμού αέρα μεταξύ των γραμμών
– χρησιμοποιούνται σε συνθήκες ακτινοβολιακού παγετού.
Προτεινόμενος Εξοπλισμός
– 6 κινητές μονάδες αντιπαγετικής προστασίας
– δεξαμενές καυσίμου
– trailer υποστήριξης.
Εκτιμώμενο Κόστος
– 6 μονάδες x 30.000 € = 180.000 €
– Δεξαμενές / εξοπλισμός = 30.000 €
– Συντήρηση πρώτης διετίας = 20.000 €
– Εκπαίδευση χειριστών = 10.000 €
Σύνολο Άξονα: 240.000 €
Άξονας 3 – Πιλοτικές Ζώνες Υψηλού Κινδύνου
Περιγραφή
Επιλογή συγκεκριμένων περιοχών υψηλής επικινδυνότητας για εφαρμογή πιλοτικών μέτρων.
Οι ζώνες θα επιλεγούν βάσει:
– ιστορικών δεδομένων
– τοπογραφίας
– θερμοκρασιακών καταγραφών
– συχνότητας ζημιών.
Πιθανές Δράσεις
– εγκατάσταση σταθερών ανεμομεικτών
– fixed θερμικά συστήματα
– ειδικές αντιπαγετικές παρεμβάσεις.
Εκτιμώμενο Κόστος
– 10 ανεμομείκτες = 500.000 €
– Υποδομές εγκατάστασης = 80.000 €
– Ηλεκτρολογικές εργασίες = 40.000 €
– Μελέτες εφαρμογής = 20.000 €
Σύνολο Άξονα: 640.000 €
Άξονας 4 – Επιχειρησιακό Κέντρο Συντονισμού
Περιγραφή
Δημιουργία μηχανισμού συντονισμού και διαχείρισης αντιπαγετικών επιχειρήσεων.
Αντικείμενο
– παρακολούθηση δεδομένων
– ενεργοποίηση εξοπλισμού
– διαχείριση βαρδιών
– επικοινωνία με παραγωγούς
– καταγραφή αποτελεσμάτων.
Εκτιμώμενο Κόστος
– Hardware / υπολογιστές = 10.000 €
– Λειτουργικό λογισμικό = 15.000 €
– Εκπαίδευση προσωπικού = 10.000 €
– Πρώτη λειτουργία = 25.000 €
Σύνολο Άξονα: 60.000 €
5. Συνολικός Προϋπολογισμός
– Δίκτυο παρακολούθησης = 140.000 €
– Κινητές μονάδες = 240.000 €
– Πιλοτικές ζώνες = 640.000 €
– Κέντρο συντονισμού = 60.000 €
Συνολικό εκτιμώμενο κόστος: 1.080.000 €
Με πρόβλεψη:
– απροβλέπτων
– μεταφορικών
– ανατιμήσεων
– τεχνικών προσαρμογών
ο συνολικός εκτιμώμενος προϋπολογισμός δύναται να ανέλθει περίπου σε:
-1.250.000 – 1.400.000 €
6. Οικονομική Διάσταση της Πρόληψης
Είναι εύλογο το ερώτημα:
«Πού θα βρεθούν τα χρήματα για μια τέτοια επένδυση;»
Η απάντηση είναι ότι σε συνθήκες αυξανόμενης κλιματικής αστάθειας, το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν μπορούμε να επενδύσουμε στην πρόληψη, αλλά αν μπορούμε να συνεχίσουμε να πληρώνουμε συνεχώς το κόστος της καταστροφής.
Σύμφωνα με στοιχεία φορέων και πηγών του αμπελουργικού τομέα, το Αγιωργίτικο καλύπτει περίπου 25.000 στρέμματα στη ζώνη της Νεμέας.
Εάν ληφθεί ως ενδεικτική υπόθεση μία αποζημίωση της τάξης των 500 € ανά στρέμμα και μία ζημιά της τάξης του 50%, τότε η πιθανή οικονομική επιβάρυνση μόνο σε επίπεδο αποζημιώσεων δύναται να προσεγγίσει:
25.000 στρέμματα × 500 € × 50% = περίπου 6.250.000 €
Και το ποσό αυτό αφορά μόνο την άμεση αποζημίωση παραγωγής μόνο μίας χρονιάς.
Δεν περιλαμβάνει:
– απώλειες εισοδήματος οινοποιείων
– μειωμένη εμπορική δραστηριότητα
– απώλειες θέσεων εργασίας
– επιπτώσεις σε προμηθευτές και τοπική αγορά
– δευτερογενείς οικονομικές επιπτώσεις.
Με απλά λόγια:
μία επένδυση που πραγματοποιείται μία φορά και λειτουργεί για πολλά χρόνια, μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος επαναλαμβανόμενων αποζημιώσεων, τις απώλειες παραγωγής και τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία.
Για αυτό και διεθνώς η τάση μετατοπίζεται σταδιακά:
από τη λογική της διαχείρισης της καταστροφής μετά το φαινόμενο,
στη λογική της πρόληψης, της ανθεκτικότητας και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Συνεπώς, μία οργανωμένη επένδυση πρόληψης και αντιπαγετικής προστασίας της τάξης του 1,2–1,4 εκατομμυρίων ευρώ αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς αντιστοιχεί σε μικρό μόνο ποσοστό του πιθανού κόστους μιας μεγάλης καταστροφής.
Μία ολοκληρωμένη πρόταση με τεχνική τεκμηρίωση, σαφή κοστολόγηση και πιλοτική εφαρμογή μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο τοπική παρέμβαση για τη Νεμέα, αλλά και πρότυπο εθνικής πολιτικής για αμπελουργικές και αγροτικές ζώνες υψηλής αξίας.
Τα παραπάνω στοιχεία είναι ενδεικτικά και απαιτείται επίσημη επικαιροποίηση μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών και του αμπελουργικού μητρώου.
7. Πιθανές Πηγές Χρηματοδότησης
Η χρηματοδότηση θα μπορούσε να αναζητηθεί μέσω:
– Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης
– Σχεδίων Βελτίωσης
– Ταμείου Ανάκαμψης
– Προγραμμάτων Climate Adaptation
– Horizon Europe
– LIFE Programme
– Περιφέρειας Πελοποννήσου
– συνεργασίας Δήμου – Περιφέρειας – Υπουργείου.
8. Αναμενόμενα Οφέλη
Αγροτικά
– μείωση ζημιών παραγωγής
– προστασία εισοδήματος
– βελτίωση ανθεκτικότητας καλλιεργειών.
Οικονομικά
– προστασία τοπικής οικονομίας
– σταθερότητα αμπελουργικού τομέα
– διατήρηση επενδύσεων.
Επιστημονικά
– συλλογή δεδομένων
– δημιουργία πρότυπου μοντέλου
– εφαρμοσμένη αμπελουργική έρευνα.
Κοινωνικά
– ενίσχυση αίσθησης ασφάλειας παραγωγών
– παραμονή νέων ανθρώπων στην παραγωγή
– ενίσχυση βιωσιμότητας της ζώνης ΠΟΠ Νεμέας.
9. Συμπέρασμα
Η κλιματική αστάθεια δημιουργεί νέα δεδομένα για την ελληνική αμπελουργία.
Η Νεμέα, ως μία από τις σημαντικότερες αμπελουργικές ζώνες της χώρας, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο οργανωμένης πρόληψης και προσαρμογής.
Η παρούσα πρόταση δεν αντιμετωπίζει τον παγετό ως ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Τον αντιμετωπίζει ως στρατηγική πρόκληση για το μέλλον της παραγωγής, της τοπικής οικονομίας και της βιωσιμότητας της αμπελουργικής ζώνης.
Η επένδυση στην πρόληψη αποτελεί επένδυση στην ανθεκτικότητα και στο μέλλον της Νεμέας.

Νεμέα 2030 – Πολιτισμός & Προοπτική